Je krijgt een kind en je leven verandert, dat weet iedereen vooraf al. Wat minder mensen beseffen: je salaris verandert mee, en dat voor jaren. Onderzoek van het CBS en economen van ESB laat zien dat het inkomen van moeders na de geboorte van hun eerste kind flink kan dalen, terwijl het inkomen van vaders vrijwel ongewijzigd blijft. Dat verschil heeft inmiddels een naam: de mama-boete.
Waarom je inkomen daalt zodra je moeder wordt
Economen van ESB rekenden uit dat het inkomen van Nederlandse moeders rond 2010 gemiddeld 38 procent daalde na de geboorte van hun eerste kind. Inmiddels is dat cijfer gezakt naar ongeveer 32 procent, vooral omdat moeders tegenwoordig meer uren blijven werken dan tien jaar geleden. Het Centraal Planbureau rekende met andere data en kwam zelfs op een daling van 46 procent, zeven jaar na de geboorte, vergeleken met de situatie zonder kind.
Dat de trend daalt is goed nieuws, maar geen reden om achterover te leunen. Een daling van 38 naar 32 procent is een verbetering, geen oplossing. Een derde minder inkomen is nog steeds het verschil tussen een modaal maandloon en een bedrag waarmee je nauwelijks spaart.
De oorzaak ligt niet bij ontslag of een plotseling lager uurloon. Vrouwen gaan minder uren werken, stappen over naar een functie die makkelijker te combineren is met de zorg voor een kind, of nemen langer verlof op dan strikt nodig. Elke keuze voelt op dat moment logisch. Pas jaren later zie je terug hoe hard die keuzes doortikken op je loonstrookje.
Vaders merken er vrijwel niets van
Het meest opvallende is niet de daling zelf, maar het verschil met vaders. Uit CBS-onderzoek naar jonge moeders blijkt dat vaders na de geboorte van hun eerste kind in vrijwel hetzelfde tempo doorwerken en doorgroeien als mannen zonder kinderen. Bij moeders gebeurt het tegenovergestelde: hun aandeel in het huishoudinkomen daalt precies op het moment dat de zorgtaken toenemen.
Dat patroon blijkt hardnekkig, ook bij stellen die voor de geboorte evenveel verdienden en allebei fulltime werkten. Binnen een paar jaar verschuift de balans toch. Niet omdat daar bewust voor gekozen wordt, maar omdat de praktijk van kolfpauzes, wachtlijsten bij de kinderopvang en flexibele werktijden meestal bij de moeder terechtkomt. Economen van ESB noemen dit een van de belangrijkste verklaringen voor de blijvende ongelijkheid tussen partners die vóór de geboorte nog gelijk opgingen.
Wat dit in euro's betekent, jaren later
Stel je verdient nu 3.200 euro bruto per maand en je gaat na je verlof een dag minder werken. Op papier lijkt dat een overzichtelijke keuze. In de praktijk loop je niet alleen ongeveer 20 procent salaris mis, maar bouw je ook 20 procent minder werkgeverspensioen op, elk jaar dat je in deeltijd blijft werken. Omdat pensioen gekoppeld is aan je salaris, is de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen in Nederland groter dan de loonkloof. Schattingen over hoeveel pensioen vrouwen minder opbouwen dan mannen lopen uiteen van 36 tot 40 procent. Een deeltijdbaan die nu praktisch aanvoelt, betekent dus over dertig jaar een flink kleinere aanvulling op je AOW.
Wat je nog kunt bijsturen, ook als je al moeder bent
Een paar concrete stappen maken daadwerkelijk verschil, op elk moment in je carrière.
- Bespreek met je partner, in uren en niet in vage bedoelingen, hoe jullie de zorgtaken eerlijk verdelen.
- Vraag je werkgever vóór je verlof om een concreet terugkeerplan, inclusief een afspraak over je functie en een eventuele uitbreiding van uren na een jaar.
- Check of je partner het geboorteverlof waar hij recht op heeft ook echt opneemt. Elk uur dat hij opneemt, is een uur dat jij niet alleen draagt.
- Zet je pensioenopbouw naast die van je partner via mijnpensioenoverzicht.nl en reken uit wat een paar jaar minder uren werkelijk kost.
Ook bij het onderhandelen over je salaris speelt dit mee. Leer onderhandelen over je salaris zonder schaamte, juist voordat je met verlof gaat en niet pas erna. En bij een nieuwe baan helpt het dat werkgevers sinds kort niet meer mogen vragen naar je vorige salaris. Die nieuwe wet geeft je net iets meer ruimte om opnieuw te onderhandelen, los van wat je verdiende in de jaren met kleine kinderen.
Dit kun je nu al regelen, lang voordat het speelt
Je hoeft niet te wachten tot je zwanger bent om hierover na te denken. Vraag nu al, ook als een kind nog niet in beeld is, hoe je werkgever omgaat met deeltijd en terugkeer na verlof. Durf bij het volgende functioneringsgesprek ook te vragen hoe je salaris zich de komende jaren ontwikkelt, juist omdat je weet dat die ontwikkeling anders kan stokken zonder dat iemand het je vertelt.
De mama-boete is geen natuurwet. Het is het resultaat van duizenden gewone, logisch voelende keuzes die achteraf zwaarder wegen dan je op dat moment beseft. Wie dat op tijd weet, kan bijsturen, en durft misschien net wat vaker zelfverzekerd het gesprek met een werkgever aan te gaan in plaats van af te wachten wat er gebeurt.